I did a search on the term ”human rights” and got 181344 results!  Register and look around!: http://www.sagepublications.com/promos/1105082JA.htm

Dr Gorik Ooms

Among academics and NGOs working on economic, social and cultural rights (for example in the ETO-consortium) this is a standard line of argument. It gets more interesting when attempts are made to see what extra-territorial obligations might actually mean in practice). An article by Gorik Ooms and Rachel Hammonds argues that an ‘adequate package of health care interventions’ (the ‘core content’ of the right to health) should where necessary be provided by international assistance. According to World Health Organization standards, this minimum costs (only!) US $ 40 per person per year. Part of this could be provided by the government of the country in question. If government income is 20 % of GDP (apparently considered a reasonable amount by international financial institutions) and 15 % of their budget goes to the health sector (a percentage African governments have committed to), 3 % of GDP would go to this minimum package. Inhabitants of countries where this 3 % is less than US $ 40 would qualify for international assistance.  A calculation can then be made of the total cost to fulfill the international obligation under this scheme: US $ 49 billion, just over 0,1 % of the combined GDP of the high-income countries. This compares with a current level of development assistance for health of US $21·8 billion (2007 figure).

Obviously, a series of objections and obstacles would have to be overcome to create a reasonably effective global health justice system. Still, this approach – which could possibly be applied to other social-economic rights as well – seems to be a more reasonable way of calculating the level of international financial transfers than the 0,7 % of GDP that was once set, of which nobody knows anymore why it must be 0,7 %.

(Dutch speakers: see also this news article and this web site on the need for a global health fund.)

Een fraai voorbeeld van effectieve actie met massa-mobilisatie, media-geniek straattheater en directe druk op parlementariërs per email en telefoon. De actie werd gerund door het actienetwerk Avaaz, dat in Brazilië 600.000 deelnemers heeft (wereldwijd 5,6 miljoen).

(Ik was zeven maanden uit de lucht, na de start van mijn nieuwe uitdagende maar drukke baan bij het Nederlands Helsinki Comité. Vanaf nu wil ik weer geregeld schrijven op dit weblog, zij het dat het meestal kortere berichten zullen worden dan voorheen.)

Het naleven van de rechten van de mens, zowel de burger- en politieke rechten als de economische en sociale, is nodig om een eind te maken aan armoede, stelt het boek. Daar zit veel waars in, maar of het een absolute waarheid is, valt nog wel te  bediscussiëren (dat hangt ook af van je definitie van armoede). Dat gebeurde in de Rode Hoed nauwelijks. Zeker de twee mensen uit de ontwikkelingswereld vonden het een open deur dat mensenrechten en armoede veel met elkaar te maken hebben. Discriminatie en gebrek aan toegang tot de politiek en het rechtssysteem dragen bij tot armoede. Alleen Peter Baehr had moeite om b.v. sterfte van vrouwen in verband met zwangerschap en geboorte (‘moedersterfte’), in het boek beschreven als één van de uitingsvormen van armoede, als een schending van mensenrechten te zien. In alle landen van de wereld komt dat soort sterfte voor, hoe goede gezondheidszorg ook is. Echter, een enorm sterftecijfer door een gezondheidszorg die alleen voor de rijken toegankelijk is en waarin bovendien het leven van een vrouw niets waard (letterlijk en figuurlijk) is, kan wel degelijk  als schending van mensenrechten worden beschouwd.

Zowel Baehr als Karimi en Pronk richten hun meeste commentaar op de vraag in hoeverre Amnesty veel activiteiten zou moeten richten die voortkomen uit het gedachtengoed van het boek. Irene Khan zei: “We moeten ons richten op de mensenrechten van de velen, niet op dit van de weinigen”. Oftewel: niet als Amnesty in haar oertijd op de mensen die worden vervolgd vanwege het uiten van hun mening, maar op de velen die in armoede leven. Maar Jan Pronk stelde dat Amnesty juist een belangrijke rol heeft in het tegengaan van geweld en repressie waaronder de armen vaak lijden als zij zich verzetten tegen het overheidsbeleid. De ‘niche’ van Amnesty is in deze redenering gelegen in het opkomen voor vrijheid van meningsuiting, tegen staatsgeweld en voor eerlijke processen, niet in een ombouw tot een extra ontwikkelingsorganisatie.

Farah Karimi zei dat het mooi is dat Amnesty zich ook met armoede gaat bezighouden, echter “als Iraanse” meende ze dat juist op dit moment grote inzet van Amnesty voor juist de burger- en politieke rechten belangrijk is. Irene Khan: ”Amnesty heeft net een rapport over Iran uitgebracht, dat werk blijven we ook doen”. Ja, alleen de intensiteit van het werk zal minder zijn dan voorheen. 

Amnesty’s mensenrechtenopinieblad Wordt Vervolgd heeft in het decembernummer ook een aantal commentaren op de aandacht voor armoede.  Sommige lovend, andere kritisch. Ik denk dat Amnesty iets meer heeft aan de kritische dan aan de lovende opmerkingen.

Een mooi stukje in die toespraak over één van de demonstraties van de afgelopen maanden:

… I had to run into a city bus, while I was badly coughing from the effects of tear gas. A few stops away from there, when coughs were less disturbing, a political debate began among the people on the bus. Young women, who had broken the gender segregation rule on public buses and had found seats in the male area of the bus, were leading the debate. I asked loudly and with suprise, “Anyone from the gentlemen? They are all quiet!” Instead of someone from among men, a young girl who was dressed in black said, “Men had better be quiet now. Thirty years ago, they made this revolution and we have now seen its result. They had better be quiet now and let us do our job! This revolution is our revolution, women’s revolution!”

Over de rol van de regeringen in ‘het westen’ zegt Shadi:

In these demonstrations, people were chanting the slogan: “Obama! Obama! You are either with us or with them!” The slogan clearly implies that right before the eyes of the people who are now fighting for freedom, democracy and human rights in Iran, one cannot sit at a negotiation table with a dictatorial government to speak about nuclear energy or economic contracts and talk about concrete conditions and at the same time, criticise the state of human rights in Iran through political statements which have no actual guarantee to be put into action. Demonstrators are overtly challenging Obama to clarify his position towards the struggles of the Iranian people and they have the same expectation from European governments.

Ze is bang dat de mensenrechten worden weggelaten door het westen in het onderhandelen over het atoom-programma van Iran of over economische relaties. Afdwingen van mensenrechtennaleving in ruil voor economische relaties heeft echter vrees ik zijn beperkingen. Maar misschien zou er een verbod kunnen worden nagestreefd op handel met bedrijven die zijn verbonden aan het repressie-apparaat?, of met bedrijven die mensen hebben ontslagen omdat ze bij de oppositie behoorden? Belangrijk dan wel dat zo’n beleid niet alleen op Iran wordt toegepast, maar universeel is… dat wil zeggen ook toegepast wordt op ‘pro-westerse’  landen in het Midden-Oosten als Saoedi-Arabië. Het tegengaan van dubbele standaarden is van centraal belang in mensenrechtenbeleid.

Thomas Dalrymple, Brits arts en criticus van de verzorgingsstaat, meent dat het recht op gezondheidszorg helemaal niet bestaat. Gelijke behandeling kan alleen op een bedroevend laag niveau worden gerealiseerd zegt hij, de Britse situatie analyserend, waar de hele gezondheidszorg valt onder één werkgever, de National Health Service. Dat er ook landen zijn waar de overheid de gezondheidszorg wel betaalt maar niet de uitvoerder is, slaat hij even over.  

Eén van die landen, Frankrijk, komt wel even aan de orde in een ander stuk, dat vooral gaat over de medische behandeling van honden en van mensen in Groot-Brittannië. De honden staan er veel beter voor. Geen wachtlijsten, snelle behandeling, vrije keuze van arts… Alles kan, als je maar betaalt. Dat ‘alles’ is wel een stuk beperkter dan bij mensen. Heel erg hoog lopen die kosten dus niet op.

Vrije markt dus als het perfecte systeem? Nou ja, een land als Frankrijk laat een nog andere mogelijkheid zien (overheid betaalt maar voert niet uit). Een beter presterend systeem dan de VS tegen veel lagere kosten. Desalniettemin zal de Franse overheid het wel moeten wegbezuinigen, zegt Dalrymple. De collectieve lasten mogen niet te hoog worden. Schijnt een ‘economische wetmatigheid’ te zijn. Maar misschien is er (ook hier) reden die ‘wetmatigheid’ ter discussie te stellen?  

Het is duidelijk dat er in de wereld heel veel ontbreekt aan het realiseren van deze rechten. Die “nationale inspanning en internationale samenwerking” zijn niet goed geregeld. Of kán het niet beter? Dat wil er bij mij niet in. Er kan veel meer gedaan worden aan het scheppen van mogelijkheden voor mensen die nu in armoede leven om in hun levensonderhoud te voorzien.  

Microkredieten, geïntroduceerd door Nobelprijswinnaar Mohammed Yunus met zijn Grameen Bank, kunnen daaraan een bijdrage leveren maar er is veel meer nodig. Ook weer kijkend naar Grameen, lijken enkele projecten van die bank met grote westerse bedrijven me een interessant voorbeeld. Met yoghurt-fabrikant Danone is het Shokti Doi project opgezet, waarin kleine boeren melk leveren aan een fabriek die meer drijft op menskracht dan op automatisering, de yoghurt wordt versterkt met vitaminen en mineralen en tegen heel lage prijs wordt verkocht. De Danone manager die het project opzette meldt dat “hij de dingen precies anders deed dan normaal”. 

“The impact of the business on people or environment, rather than the amount of profit made in a given period measures the success of social business” zegt Yunus over dit soort projecten. Misschien zouden die uitgangspunten en het motto ’de dingen precies anders doen dan normaal’ gebruikt moeten worden voor alle investeringen van bedrijven in een land als Bangladesh. (Of zelfs voor alle investeringen over de hele wereld?)

Zou de regering van Bangladesh niet regels kunnen maken die dat aan bedrijven voorschrijven? Nee, onder de huidige internationale economische afspraken kan dat niet. Tenzij het land zich terug trekt uit een orgaan als de Wereldhandelsorganisatie. En dat betekent dan weer dat het land veel moeilijker leningen kan krijgen… 

Waarmee we op de vraag komen of de internationale financiële en economische regels niet fundamenteel moeten worden veranderd. Iets waar erg veel over gesproken is sinds de start van de huidige ‘financiële crisis’ maar waar door de wereldleiders niet al te veel aan gebeurt. Hoogste tijd voor meer actie op dit vlak. Mensenrechtenorganisaties zowel als  ontwikkelingssamenwerkingsclubs zouden initiatieven als Europeans for Financial Reform moeten steunen.

Maar nú zegt Amnesty niet alleen dat armoede bijdraagt tot schending van mensenrechten, maar ook dat schending van mensenrechten leidt tot armoede.  Armoede is een complex van schendingen van mensenrechten. Iets dat al veel langer werd gezegd door een anti-armoede organisatie als ATD Vierde Wereld.

Amnesty voert actie onder het motto Demand Dignity. Deze maand zag het boek The Unheard Truth: Poverty and Human Rights het licht. Amnesty’s belangrijkste woordvoerder, Irene Khan, noemde armoede de “ergste mensenrechtencrisis ter wereld”. Khan: “Discriminatie, onderdrukking, corruptie, onzekerheid en geweld zijn net zo goed kenmerken van armoede als het ontbreken van materiële middelen. Deze problemen kunnen niet zomaar worden opgelost door het inkomen van mensen te verhogen.”

In Nederland is Amnesty nog niet echt uit de startblokken met deze campagne, maar in België wel. In weerwil van het statement van Irene Khan ging zo ongeveer de eerste actie van Amnesty België over het verhogen van het inkomen van mensen: ”Amnesty onderschrijft de eis van het ‘Vlaams netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen’ om het minimuminkomen te verhogen tot het Europese minimum van 878 euro per maand. De meeste uitkeringen liggen daar ver onder. In België bedraagt een leefloon voor een alleenstaande vandaag 726 euro. Daarom moeten de uitkeringen onmiddellijk verhoogd worden.”

In België gaat het dan om 1 op de 7 personen; in Nederland volgens dezelfde benadering om 1 op de 10.  

Ligt hier dus een actiepunt ook voor Amnesty in Nederland (en in alle andere westerse landen)? Ook in Nederland kunnen de anti-armoede actievoerders best versterking gebruiken.

Of moet Amnesty als wereldwijde beweging zich toch vooral richten op het tegengaan de veel extremere armoede waarin mensen leven die minder dan 1 of 2 dollar per dag aan inkomen hebben? Je kunt het geld maar één keer uitgeven.

Of is geld inderdaad niet het belangrijkste wanneer het gaat om tegengaan van armoede?  Uiteindelijk gaat het bij de  minimum-inkomsten om een vangnet voor gevallen van nood. Als in een land als België 1 op de 7 mensen in die situatie is, lijkt er iets mis te zijn met de economie. (Dat staat los van de huidige ‘crisis’:  het cijfer 1 op 7 is uit 2007.) Op wereldniveau zou dat dan in nog veel sterkere mate gelden. Moet dus de economie helemaal anders? Dat zou heel goed kunnen. De mensenrechtenbeweging zou zich dan moeten gaan oriënteren op de vraag hoe een ‘mensenrechtenvriendelijke’ (wereld)economie er uitziet.

Een woord dat ik net zo opmerkelijk vond, was ’schoonmaak’.  Het is ‘tijd voor de grote schoonmaak van onze straten’,  aldus Wilders. Het woordgebruik van de ‘ethnic cleansing’ van de jaren 90 in het toenmalige Joegoslavië, waar toen met name moslims slachtoffer van werden.

Amnesty-directeur Eduard Nazarski gaat nu in een column in op het gevaar van dit soort woordgebruik: “Als de openbare ruimte schoongemaakt moet worden van mensen wier zogenaamde wandaad het dragen van een ‘kopvod’ is, dan loert na het verbale het fysieke geweld natuurlijk om elke hoek.”

Maar ook zonder dat het tot fysiek geweld komt is het PVV-optreden in de Kamer een voorzet tot aantasting van fundamentele mensenrechten. Goed dat Amnesty er nu ook voor waarschuwt.

De VN-rapporteur voor mensenrechtenverdedigers (zie vorige post) heeft een statement uitgebracht na haar bezoek aan Colombia. Zie persbericht van Human Rights First, UN Expert Voices Rights Concerns in Colombia (hier voor Spaans), met link naar het statement en aankondiging van een campagne voor het recht om de mensenrechten te verdedigen (Engels/ Spaans). Dit soort campagnes – dit is niet de eerste - blijven nodig om het mensen mogelijk te maken op te komen voor hun rechten!